Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtig¬heid - Alicja Gescinska

Alicja Gescinska

Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtig¬heid
Lemniscaat, 2020, 96 p.

We leven in turbulente tijden: steeds vaker horen we over nepnieuws, wantrouwen in de wetenschap en politieke polarisatie. In lijn met deze zorgelijke actualiteiten is waarheid benoemd als thema van de Maand van de Filosofie van 2020. Filosofe Alicja Gescinska (1981) schreef het bijbehorende essay: Kinderen van Apate. Gescinska typeert onze tijden met een waarheidsontwaarding: de waarheid verliest haar waarde in ons publieke debat. Hoewel dit probleem, veelal aangeduid met post-truth, lijkt op een recente ontwikkeling, betwijfelt Gescinska dit: misleiding, onwaarheid en de leugen zijn van alle tijden. Apate, de Griekse godin van de misleiding, is al sinds mensheugenis onder ons. Dit neemt niet weg dat de actuele problematiek van post-truth vragen om filosofische analyse en reflectie. Hoewel recentelijke filosofische ontwikkelingen van het postmodernisme en taalfilosofie vaak worden bestempeld als aanstichters van deze problemen, vindt Gescinska een fundamentelere oorsprong: het lonen van de leugen in het publieke debat. Haar grondige analyse van de leugen laat zien dat deze niet is tegengesteld aan waarheid, maar aan waarachtigheid. De discussie krijgt zodoende een duidelijke morele dimensie: een gebrek aan waarachtigheid leidt tot een gebrek aan persoonlijke oprechtheid en authenticiteit. Uiteindelijk staat dit gebrek aan waarachtigheid op gespannen voet met onze eigen vrijheid.